کتاب خوان الکترونیکی چیست و چگونگی ساختن محتوا برای آن

بشر همیشه به دنبال راحتی در کارها است. هر گاه فکر می کنیم فناوری ای به حد کمال خود رسیده زمانی است که قرار است تحول شگرفی در آن زمینه به وقوع بپیوندد. کتاب و کتاب خوانی هم از این قاعده مستنثی نیستند. زمانی بشر تفکرات و دانش خود را بر روی سنگ های دیوار غار ها می نگاشت اما به مرور زمان ابزاری های بهتری برای را به خدمت خود قرار داد. مصریان چند هزار سال پیش کاغذ پاپیروس را اختراع کردند که سرآغاز تحولی در جهان بود. البته کاغذی مشابه در آن زمان در چین هم وجود داشت. فناوری چاپ توسط گوتنبرگ اختراع شد و جهان وارد مرحله جدیدی از انتقال دانش قرار گرفت.

اختراع فن چاپ درحقیقت به قرن ها پیش از گوتنبرگ، که نامش به عنوان مخترع چاپ در تاریخ به ثبت رسیده است، برمی گردد. آسوریان چند هزار سال قبل از میلاد بر خشت هایی از گل‌رس مهر می‌زدند.
استعمال حروف قابل انتقال نیز میان سال‌ها ی ۱۰۵۱ و ۱۰۵۸ در چین آغاز شد. مخترع این حروف فردی به نام پی‌شنگ بود و حروف هم از گل‌رس ساخته می‌شد. حال امروزه کتاب های دیجیتال و کتابخوان های دیجیتال ما را وارد مرحله جدیدی نموده اند. نخستین کتاب‌های دیجیتالی تنها برای مخاطبانی محدود نوشته می‌شد و موضوع آن چیزی نبود جز راهنمای استفاده از نرم‌افزارهای تازه تولید و مانند آن.

تاریخ کوتاه متن‌های الکترونیک شاهد ظهور و گسترش قالب‌های متعددی بوده است که برخی از آن‌ها را شرکت‌های بزرگ تولید نرم‌افزار از جمله Adobe PDF پشتیبانی می‌کردند و برخی دیگر تحت حمایت نرم‌افزارهای متن باز بوده است. در ابتدا کار با این نرم‌افزارها چندان آسان نبود و کار برای هر کدام با یکی از آنها می‌توانست آشنایی کامل پیدا کند. دامنه محدود طرفداران متون الکترونیک نیز مزید بر علت می‌شد تا شرکت‌های بزرگ چندان علاقه‌ای به کار در این زمینه نداشته باشند و بازار کتاب الکترونیک به صورتی زیرزمینی گسترش یابد.

نخستین ناشران کتاب‌های الکترونیک تنها به سراغ آثاری می‌رفتند که در مالکیت عمومی قرار داشت یعنی فاقد حقوق مؤلف بود. در همین زمان بود که نویسندگانی که نمی‌توانستند ناشران را قانع کنند تا آثار آن‌ها را منتشر کند به سراغ دنیای وب آمدند تا با«چاپ» آنلاین کتاب، دیگران را شریک نوشته‌های خود کنند. بدین ترتیب فهرست‌های (گاه غیرقانونی و) غیر رسمی کتاب‌های الکترونیک روز به روز بر روی شبکه‌جهانی گسترش یافت و بنگاه‌های عرضه‌کننده نیز اطلاعات درباره کتاب الکترونیک در اختیار مخاطبان خود قرار می‌دادند.

گوتنبرگ دیجیتال

چهارم ژوئیه ۱۹۷۱ مهندس جوانی مشغول تماشای آتش‌بازی در روز استقلال آمریکا بود که هوس کرد ساندویچ بخورد. فروشنده نسخه‌ای از اعلامیه‌استقلال آمریکا نیز لابه‌لای اغذیه به او داد. مهندس جوان که مایکل هادت نام داشت به سرکار خود بازگشت و تصمیم گرفت متن اعلامیه را برای دوستانش در شبکه محدود دانشگاهی بفرستد. اما نتوانست آن را از راه ایمیل پست کند چون دستگاه رایانه توانایی چنین حجم کاری را نداشت و در صورت ارسال چنین ایمیلی از کار می‌افتاد. بنابراین آن را در جایی به اشتراک گذاشت و برای دوستانش پیامی فرستاد و به آنها گفت متن را خود دانلود کنند.

این متن شروع کتابخانه آنلاین گوتنبرگ بود و نخستین کتاب الکترونیکی محسوب می‌شد که در جایی به اشتراک گذاشته شد. هارت بعدها انجیل، آثار هومر، شکسپیر و مارک تواین را به مجموعه‌اش اضافه کرد. در سال ۱۹۸۷ کتابخانه مجازی او ۳۱۳ کتاب داشت که با همین روش ایجاد شده بود. پیدایش کتابخانه گوتنبرگ گام مهمی در توسعه کتاب دیجیتال بود.

چرا کتاب الکترونیک؟

در دسترس بودن و حمل آسان تنها مزایای کتاب‌های الکترونیک نیست، در حال حاضر بیش از دو میلیون عنوان کتاب الکترونیک بر روی شبکه جهانی وجود دارد که برخی را می‌توان رایگان دانلود کرد اما برای باقی باید پول پرداخت کنید و البته قیمت آن از کتاب‌های معمولی ارزان‌تر است.

کتاب دیجیتال جای کمتری اشغال می‌کند، در یک دستگاه کتابخوان می‌توانید تا هزار و پانصد کتاب را یک جا داشته باشید و بدیهی است که با یک حافظه جانبی می‌توانید این مقدار را چندین برابر کنید.

در کتاب دیجیتال می‌توانید کلمات را جست‌وجو کنید و یا زیر جملات را به صورت موقت خط بکشید و هایلایت کنید. همچنین می‌توانید فونت کتاب را بزرگ‌تر یا کوچک‌تر کنید. علاوه بر آن می‌توانید به‌راحتی از آخرین صفحه‌‌ای که خوانده‌اید مطالعه را از سر بگیرید. با یک دستگاه کتابخوان الکترونیک می‌توان کلیپ تماشا کرد و حتی تاریکی مطلق نیز مانع مطالعه نمی‌شود. از این نظر در میزان انرژی که برای روشن کردن لامپ لازم است صرفه‌جویی می‌شود؛ باتری دستگاه نیز تا یک هفته کفاف می‌دهد. نگران آسیب‌دیدن دستگاه هم نباید باشید چون به‌راحتی می‌‌توانید مثل دیگر فایل‌ها از دستگاه خود بک‌آپ تهیه کنید و در مواقع ضروری اطلاعات را بازیابی کنید.

با استفاده از کتابخوان ها میتوانید صدها کتاب را همیشه با خود حمل کرده و در هر لحظه با استفاده از جستجوی قوی , به مطالب خود دسترسی داشته باشید.

نوشتن با جوهر الکترونیک

یک کتابخوان الکترونیک دارای صفحاتی است که در اصطلاح کاغذ الکترونیک یا paper نامیده می‌شود، یعنی کاغذی که با استفاده از فناوری می‌تواند تصویر جوهر بر روی کاغذ معمولی را تقلید کند. برای ساخت کاغذ الکترونیک فناوری‌های مختلفی وجود دارد اما همه آنها وجوه مشترکی دارند از جمله این که در نور مستقیم آفتاب قابلیت خواندن دارند.

مهم‌ترین مزایای ابزارهای کتابخوان الکترونیک قابل حمل بودن، قابلیت مطالعه صفحه حتی در نور آفتاب و نیز عمر طولانی باتری است. اکنون بازار این نوع دستگاه‌ها دراختیار دو شرکت بزرگ سونی و آمازون.

در مقابل شرکت های دیگری همچون اپل و گوگل با توسعه سیستم عامل های خود و ارایه تبلت ها، یک کتابخوانه دیجیتال بر روی این ابزار ها به وجود آورده اند. تبلت های آندرویدی و iPad بزرگترین رقیبان فناوری E Ink به حساب می آیند اما از لحاظ کار اختصاصی کتاب خواندن قابل رقابت با فناوری E-Ink نیستند.

فرمت های پشتیبانی کننده

کتاب خوان ها معمولا قابلیت پخش فرمتهای PDF , RTF , Microsoft word , ePUB , BBeB و.. را دارند. این تعداد فرمت تقریبا شامل تمامی کتاب های الکترونیکی موجود می باشد که شما توسط این کتاب خوان ها می توانید مطالعه کنید.

با گسترش تبلت ها و کتابخوان ها و استفاده هرچه بیشتر از گوشی های هوشمند، فرمتی بوجود آمد که بتواند لذت کتاب خواندن را روی این وسایل فراهم کند. فرمت ( epub ( Electronic Publication چند سالی است که همه گیری زیادی پیدا کرده است که می توانید اطلاعات بیشتر درباره این فرمت را از اینجا بدست بیاورید. در این نوشتار ما چگونگی ساخت یک کتاب الکترونیکی با فرمت محبوب ePUB را به شما آموزش خواهیم داد.

فرمت ePUB در دیوایس های اپل که از سیستم عامل iOS ویرایش ۴ به بالا استفاده می کنند توسط برنامه iBook قابل اجرا و مشاهده محتوا هست. همچین ابزارهایی که از سیستم عامل آندروید استفاده می کنند می توانند با برنامه از پیش نصب شده توسط شرکت سازنده ابزار و یا نصب یک کتاب خوان به سادگی کتاب هایی که با این فرمت در دسترس هستند استفاده کننند. سونی ریدر و آمازون کیندل و باقی کتاب خوان ها هم از این فرمت به صورت کامل پشتیبانی می کنند.

همانگونه که در لیست زیر مشاهده می کنید شمار زیادی از ابزارها الکترونیکی از این فرمت پشتبانی به عمل می آورند.

Sony Reader Touch Edition
Adobe Digital Editions
Apple iPad
Bookeen Cybook Opus

Apple iPad , iPhone and iPod Touch , Sony Reader , Barnes & Noble nook , Hanlin eReader
COOL-ER , eSlick , Bookeen Cybook Gen3 , Cybook Opus , iRex Digital Reader 1000
iRex Digital Reader 800 , Phones/devices using Android , PocketBook Reader ,

چگونگی ساخت یک کتاب الکترونیکی با فرمت epub

ابتدا برنامه Sigil را دریافت نموده و بر روی رایانه خود نصب و سپس آن را اجرا نمایید. متن خود را وارد کپی کرده و در داخل صفحه جایی که کرزر در حال چشمک زدن است وارد نمایید. اگر بر کتابی که می خواهید بسازید به زبان فارسی است روی گزینه ۴ کلیک کنید.

حال کلید F8 را از صفحه کلید بفشارید یا به مسیر Tools=>Meta Editor بروید. در پنجره باز شده در قسمت Title نام کتاب و در قسمت Author نام نویسنده را وارد نمایید. در قسمت Language از نوار کرکره ای رو به روی آن در صورتی که کتابتان فارسی است Persian را انتخاب نموده و با فشردن دکمه OK خارج شوید.

در این مرحله بر روی Validate epub (همان شماره ۵) کلیک کنید. می توانید از کلید میانبر ctrl + shift + v نیز استفاده کنید. در انتها از منوی Flie گزینه Save As را انتخاب نموده و یک نام به کتاب خود اختصاص داده و خارج شوید.

برای ساختن جلد کتاب بر روی Chapter Break یا همان شماره ۱ کلیک کنید تا یک Section در بخش Book Browser و زیر Text ایجاد بشد. نام آن را به cover تغییر دهید و گزینه insert Image (شماره ۲) را برگزینید. یک عکس از جلد کتاب مورد نظر در ابعاد ۱۸۶x 280 وارد نماید. بر روی تصویر راست کلیک کرده Add Semantics و سپس Cover را انتخاب کنید. به همین سادگی، به همین خوشمزه گی!

در ضمن می توانید از طریق لینک زیر به صورت آنلاین به ساخت کتاب الکترونیکی با فرمت epub بپردازید.

ine-convert.com

منابع

wikipedia.org, 98ia.com, kaman-co.com, asha.ir

محمدباقر پورمنصوری